Antik Yunan'da zeytinyağı yalnızca bir yiyecek değil, bir servetti. Bugün bir şampiyonun boynuna madalya takılır; antik Atina'da ise kazananın önüne amforalar dizilirdi ve içleri zeytinyağıyla doluydu. Bu ödül, zeytinyağı tarihinin en iyi belgelenmiş sayfalarından biridir.
Panathenaia şenliği nedir?
Atina, koruyucu tanrıçası Athena'nın onuruna her yıl bir şenlik düzenlerdi. Dört yılda bir bu şenlik büyük tutulur, günlerce sürerdi. Koşular, güreş, boks, at ve araba yarışları, müzik yarışmaları yapılırdı.
Olimpiyatlarda ödül yalnızca bir zeytin dalından çelenkti; şeref her şeydi. Atina'da ise şerefin yanında elle tutulur bir ödül vardı.
Panathenaia amforası: Zeytinyağı dolu ödül
Kazanan, özel olarak yapılmış büyük amforalar alırdı. Bir yüzünde elinde mızrak ve kalkanla tanrıça Athena, öbür yüzünde ödülün kazanıldığı yarış resmedilirdi. Üzerinde tek bir cümle yazardı: "Atina'daki ödüllerden."
Atinalı çömlekçiler zamanla resim tekniğini değiştirdi, ama ödül amforalarında eski, siyah figürlü üslubu yüzyıllarca korudular. Çünkü bu kap bir gelenekti; eski görünmesi gerekiyordu.
Athena'nın kutsal zeytin ağaçları
Amforalardaki yağ sıradan değildi; Athena'ya ait sayılan kutsal zeytin ağaçlarından gelirdi. Efsaneye göre bu ağaçlar, tanrıçanın Akropolis'e diktiği ilk zeytinin soyundandı.
Bu ağaçlar özel tarlalarda da dursa devletin malıydı:
- Aristoteles'in aktardığına göre yağın toplanması ve dağıtılması görevlilerin işiydi.
- Ağaçlar düzenli olarak denetlenirdi.
- Kutsal bir ağacı sökmenin cezası sürgün ve mal varlığına el konulmasıydı.
Atinalı hatip Lysias'ın günümüze ulaşan bir savunması, tam da böyle bir suçlamayla yargılanan bir adam için yazılmıştır.
Şampiyon kaç amfora zeytinyağı alırdı?
Dördüncü yüzyıldan kalan bir yazıt, hangi yarışın galibine kaç amfora verildiğini sıralar. Buna göre her şenlikte en az 1.450 amfora dağıtılıyordu. En büyük ödül araba yarışının galibine gidiyordu: 140 amfora. Her biri onlarca litre yağ alıyordu.
Kazanan bu yağı satabilirdi. Üstelik kutsal yağın şehir dışına satılmasına izin vardı. Yani bir şampiyon evine yalnızca şanla değil, bir servetle dönüyordu.
Antik çağda zeytinyağı neden bu kadar değerliydi?
Bu ödül, zeytinyağının antik dünyadaki yerini gösteriyor. Bir şehir, en değerli ödülünü altından değil, zeytinyağından seçti; çünkü yağ hem kutsal sayılıyor hem de kolayca paraya çevrilebiliyordu.
Bu amforaların çok azı günümüze ulaştı. Kalanlar bugün dünyanın büyük müzelerinde sergileniyor ve antik sporun en iyi görsel belgeleri arasında sayılıyor.
Biz o değeri Attuda'nın eteklerinde, Trilye zeytiniyle sürdürüyoruz: erken hasat, soğuk sıkım.
Sık sorulan sorular
Antik Yunan'da şampiyonlara ne ödül verilirdi?
Olimpiyatlarda zeytin dalından çelenk; Atina'daki Panathenaia oyunlarında ise amforalar dolusu zeytinyağı.
Panathenaia amforası nedir?
Panathenaia oyunlarında kazananlara verilen, bir yüzünde Athena, diğer yüzünde yarış sahnesi bulunan zeytinyağı dolu ödül kabıdır.
Kutsal zeytin ağacını kesmenin cezası neydi?
Sürgün ve mal varlığına el konulması.
ATTOLIVE'i tanıyın: Attuda'nın eteklerinden, Trilye çeşidi zeytinden, erken hasat ve soğuk sıkım. Antik Kentin Modern Lezzeti. → attolive.com
Kaynak: Aristoteles, Atinalıların Devleti 60; IG II² 2311 ödül yazıtı; Lysias 7.
Sana uygun yağı bul
Erken hasat, günlük sofra, hediye kutusu — üç soruluk eşleştirmeyle sana uygun şişeyi öner.
Eşleştirmeyi dene