Dünyanın en yaşlı zeytin ağacı unvanının en güçlü adaylarından biri Girit'in batısında, Vouves adında küçük bir köyde duruyor. Gövdesinin çevresi on iki buçuk metre; etrafını sarmak için yedi sekiz kişinin el ele tutuşması gerekir. Gövde o kadar burkulmuş ki bir ağaçtan çok bir heykele benziyor. Ve bu ağaç hâlâ zeytin veriyor.
Vouves zeytin ağacı kaç yaşında?
Bu sorunun kesin bir cevabı yok:
- Ağaç halkalarını sayanlar en az 2.000 yıl diyor.
- Girit Üniversitesi'nden bilim insanları 4.000 yıla kadar çıkabileceğini söylüyor.
Aradaki fark iki bin yıl.
Zeytin ağacının yaşı neden kesin ölçülemez?
Bir ağacın yaşı, gövdesindeki halkalar sayılarak ya da en eski odunu tarihlendirilerek ölçülür. Vouves ağacında ise en eski odun, yani ağacın özü, yüzyıllar içinde çürüyüp yok olmuş. Gövdenin içi boş; ölçülecek şey kalmamış.
Dünyada bu unvana aday başka ağaçlar da var: Lübnan'da, Sardinya'da, Portekiz'de. Hepsinde aynı sorun yaşanıyor. Bu yüzden böyle rakamları bir kesinlik değil, bir tahmin olarak okumak gerekir.
Zeytin ağacı kaç yıl yaşar? İçi boş, dışı yaşıyor
Zeytin ağacının uzun ömrünün sırrı tam da burada. Bir ağaçta canlı olan kısım, kabuğun hemen altındaki ince tabakadır. Su ve besin bu tabakadan taşınır; yeni odun buradan büyür. Gövdenin ortasındaki eski odun ise ağacı ayakta tutan ölü bir iskelettir.
Zeytin, bu iskeleti kaybetse bile yaşamaya devam edebilir. Dıştaki canlı tabaka büyümeyi sürdürür, yeni sürgünler verir. Ağaç yaşlandıkça gövde genişler, bölünür, burkulur. Kökünden de yeniden sürebilir; yangından, dondan, kesilmekten sonra bile.
Bu yüzden zeytin, Akdeniz kültürlerinde ölümsüzlüğün simgesi sayılmıştır.
Vouves ağacı ve Olimpiyat çelenkleri
Antik Olimpiyatlarda kazananların başına zeytin dalından çelenk konurdu. Bu gelenek modern oyunlarda canlandırıldı: 2004 Atina Olimpiyatları'nda sporcuların başına konan çelenkler için Vouves ağacından da dal kesildi. 2008 Pekin Olimpiyatları için de aynı ağaçtan bir çelenk yapıldı.
Vouves zeytin ağacı nerede, nasıl ziyaret edilir?
Ağaç, Girit'in batısındaki Vouves köyünde. 1997'de koruma altına alındı. Yanı başında küçük bir zeytin müzesi var; ziyaretçiler ağacın gölgesinde oturup eski pres ve küpleri görebiliyor.
Zeytin ağacı gelecek kuşaklar için dikilir
Bir zeytin ağacı diktiğinizde kendiniz için dikmiyorsunuz. İlk ciddi ürünü yıllar sonra alırsınız; asıl verimli yılları ise sizden sonrakiler görür. Zeytincilik, doğası gereği gelecek kuşaklarla yapılan bir anlaşmadır.
Attuda'nın eteklerindeki Trilye ağaçlarına biz de böyle bakıyoruz: erken hasat, soğuk sıkım.
Sık sorulan sorular
Dünyanın en yaşlı zeytin ağacı nerede?
Kesin bir cevap yok; en güçlü adaylardan biri Girit'teki Vouves ağacı. Lübnan, Sardinya ve Portekiz'de de adaylar var.
Zeytin ağacı kaç yıl yaşar?
Yüzlerce, hatta binlerce yıl yaşayabilir; gövdesinin içi çürüse bile dış tabakası ve kökü büyümeyi sürdürür.
Yaşlı zeytin ağaçları meyve verir mi?
Evet. Vouves ağacı en az 2.000 yaşında ve hâlâ zeytin veriyor.
ATTOLIVE'i tanıyın: Attuda'nın eteklerinden, Trilye çeşidi zeytinden, erken hasat ve soğuk sıkım. Antik Kentin Modern Lezzeti. → attolive.com
Kaynak: Vouves Zeytin Ağacı Müzesi; Girit Üniversitesi tahminleri.
Sana uygun yağı bul
Erken hasat, günlük sofra, hediye kutusu — üç soruluk eşleştirmeyle sana uygun şişeyi öner.
Eşleştirmeyi dene