Bir spor düşünün: her yıl meydana tonlarca zeytinyağı dökülüyor ve bu, altı yüz yılı aşkın süredir böyle. Kırkpınar yağlı güreşlerinde zeytinyağı bir süs değil, oyunun kendisidir. Yağ olmasa bu güreş başka bir güreş olurdu.
Kırkpınar Yağlı Güreşleri nedir?
Edirne'de, Sarayiçi'ndeki çayırlık alanda her yaz Kırkpınar Yağlı Güreşleri yapılır. Güreşler davul zurna eşliğinde, cazgır denen sunucunun duasıyla başlar. Pehlivanlar güreşten önce peşrev çeker; bu hem bir ısınma hem de rakibe ve seyirciye bir selamdır.
Üzerlerinde yalnızca kispet vardır: deriden yapılmış, dizin altına kadar inen dar bir pantolon. Başpehlivan, altın kemeri bir yıllığına taşır. Üç yıl üst üste kazanan, kemerin sahibi olur.
Kırkpınar'da ne kadar zeytinyağı kullanılır?
Meydana çıkmadan önce pehlivanlar kazanların başına geçer ve tepeden tırnağa zeytinyağıyla yağlanır. Birbirlerinin sırtını da yağlarlar; bu, güreşin ilk centilmenlik hareketidir. Güreş sırasında yağ azalınca yeniden yağlanılır.
Her yıl bu iş için iki ila üç ton zeytinyağı harcanır.
Yağlı güreşte neden zeytinyağı kullanılır?
Çünkü yağ, oyunun kuralını değiştirir. Yağlı bir bedeni tutmak çok zordur: kol kayar, bel kayar, ense kayar. Kaba kuvvet yetmez; geriye teknik, denge ve sabır kalır.
Pehlivanların tutabildiği sağlam yer kispettir. Bu yüzden oyunların çoğu kispetin belinden ya da paçasından alınır. Güreşler uzun sürer; kazanan da çoğu zaman en güçlü olan değil, en akıllı olandır.
Zeytinyağı ve spor: Kırkpınar'dan da eski bir fikir
Bedeni yağlamak Kırkpınar'la başlamadı. Antik Yunan ve Roma'da sporcular antrenmandan önce bedenlerini zeytinyağıyla ovardı. Yanlarında küçük bir yağ şişesi ve yağı, teri, tozu sıyırmak için kavisli madenî bir kazıyıcı taşırlardı. Bu iki eşya, antik sporcu mezarlarında en sık çıkan buluntular arasındadır.
Yağlı güreş geleneği İran'dan Balkanlar'a geniş bir coğrafyada görülür. Kırkpınar, bu geleneğin bugüne ulaşan en canlı örneğidir.
Kırkpınar'ın tarihi: Altı yüz yılı aşkın bir gelenek
Anlatıya göre her şey 1360'larda, Osmanlı'nın Rumeli'ye geçtiği yıllarda başladı. Kırk yiğit mola yerlerinde güreş tutardı; içlerinden ikisi yenişemeden güreşirken can verdi. Arkadaşları onları oraya gömdü. Mezarların yerinde kaynaklar çıktığı, "Kırkpınar" adının da buradan geldiği söylenir.
2019'da güreşlerin 658.'si düzenlendi. UNESCO, 2010'da Kırkpınar'ı İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi'ne aldı.
Zeytinyağı kültürü: Sofradan meydana
Zeytinyağı bu topraklarda yalnızca mutfakta durmuyor. Kandilde, hamamda, sabunda ve er meydanında da yeri var. Kırkpınar, zeytinyağının Anadolu ve Trakya kültüründe ne kadar derine indiğinin en görünür kanıtı.
Biz sofra tarafındayız: Attuda'nın eteklerinden, Trilye zeytini, erken hasat, soğuk sıkım.
Sık sorulan sorular
Yağlı güreşte hangi yağ kullanılır?
Zeytinyağı. Pehlivanlar güreşten önce tepeden tırnağa zeytinyağıyla yağlanır.
Kırkpınar'da yılda kaç ton zeytinyağı harcanır?
Her yıl yaklaşık iki ila üç ton.
Kırkpınar UNESCO listesinde mi?
Evet. 2010'da İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi'ne alındı.
Pehlivanlar neden yağlanır?
Yağ, rakibi tutmayı zorlaştırır; güreşi kuvvetten çok teknik ve dengeye dayalı hâle getirir.
ATTOLIVE'i tanıyın: Attuda'nın eteklerinden, Trilye çeşidi zeytinden, erken hasat ve soğuk sıkım. Antik Kentin Modern Lezzeti. → attolive.com
Kaynak: UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Temsili Listesi (2010); Anadolu Ajansı.
Sana uygun yağı bul
Erken hasat, günlük sofra, hediye kutusu — üç soruluk eşleştirmeyle sana uygun şişeyi öner.
Eşleştirmeyi dene