Zeytin ağacı nasıl çoğaltılır sorusunun en çarpıcı cevabı Kudüs'te duruyor. Zeytin Dağı'nın eteğindeki eski bir bahçede sekiz yaşlı ağaç var. Gövdeleri burgulu, içleri oyuk, kabukları yarık; yine de her yıl meyve veriyorlar. Bilim insanları bu ağaçları incelediğinde, zeytinin binlerce yıldır nasıl çoğaltıldığını gösteren bir sonuçla karşılaştı.
Kudüs'teki zeytin ağaçları kaç yaşında?
İtalya Ulusal Araştırma Konseyi ile birkaç İtalyan üniversitesinden araştırmacılar, 2009 ile 2012 arasında ağaçları inceledi. Gövdelerin en yaşlı kısımlarından odun örnekleri alıp karbon yöntemiyle tarihlendirdiler.
Üç ağaçtan sonuç çıktı: 1092, 1166 ve 1198. Yani bugünden yaklaşık dokuz yüz yıl önce. Kalan beş ağacın gövdesi o kadar oyuktu ki ölçülecek eski odun bulunamadı.
Bir ayrıntı önemli: ölçülen, ağacın toprak üstündeki gövdesidir. Zeytin ağacı gövdesi kurusa bile kökten yeniden sürebildiği için, toprağın altındaki kısım daha yaşlı olabilir. Araştırmacılar bu yüzden "en az" dokuz yüz yıl diyor.
Sekiz ağacın DNA'sı birebir aynı çıktı
Ekip ağaçların genetik profillerini de çıkardı. Sonuç beklenmedikti: sekiz ağacın sekizi de birebir aynıydı.
Bunlar sekiz kardeş değil. Kardeşler birbirine benzer ama aynı olmaz. Bunlar aynı ağaç. Biri, yüzyıllar önce tek bir ağaçtan dallar kesmiş ve yan yana toprağa dikmiş. Sekiz ayrı gövde, tek bir canlı.
Zeytin çekirdekten yetişir mi?
Yetişir, ama beklediğiniz ağaç çıkmaz. Bir zeytin çekirdeğini toprağa ekerseniz ağaç olur; fakat bu ağaç, çekirdeği aldığınız ağaca benzemez. Çoğu zaman meyvesi küçük, yağı az, yabaniye yakın bir ağaç olur. Tıpkı elma ve asma gibi, zeytin de tohumdan "kendisi gibi" çıkmaz.
Zeytin ağacı nasıl çoğaltılır? Çelik ve aşı
Çiftçiler bu yüzden binlerce yıldır iki yol kullanıyor:
- Çelikle çoğaltma: Beğenilen ağaçtan dal kesilir ve köklendirilir.
- Aşı: Aynı dal başka bir köke aşılanır.
Kesilen dal kök salar ve aynı ağaç olarak yaşamaya devam eder. Bilimde buna klonlama denir.
Zeytin çeşitleri nasıl ortaya çıktı?
Bunun güzel bir sonucu var. Bugün adını bildiğimiz her zeytin çeşidi, bir zamanlar birinin beğenip çoğalttığı tek bir ağaca dayanır. O ilk ağaç çoktan yok olmuş olabilir; ama dalları elden ele geçerek yaşamaya devam ediyor. Her yeni fidan, o ilk ağacın bir devamı.
Attuda'nın eteklerindeki Trilye ağaçları da bu zincirin bir halkası. Biz o zinciri erken hasatla ve soğuk sıkımla şişeye taşıyoruz.
Sık sorulan sorular
Zeytin ağacı çekirdekten yetiştirilir mi?
Ağaç çıkar, ama ana ağacın özelliklerini taşımaz; meyvesi çoğu zaman küçük ve yağı az olur.
Zeytin ağacı en kolay nasıl çoğaltılır?
Beğenilen ağaçtan alınan dalın köklendirilmesiyle (çelik) ya da başka bir köke aşılanmasıyla.
Kudüs'teki zeytin ağaçları kaç yaşında?
Tarihlendirilebilen üç ağacın gövdesi en az dokuz yüz yaşında.
Trilye bir yer adı mı, zeytin çeşidi mi?
ATTOLIVE'in kullandığı Trilye, bir zeytin çeşididir.
ATTOLIVE'i tanıyın: Attuda'nın eteklerinden, Trilye çeşidi zeytinden, erken hasat ve soğuk sıkım. Antik Kentin Modern Lezzeti. → attolive.com
Kaynak: Petruccelli ve ark. 2014, Comptes Rendus Biologies; İtalya Ulusal Araştırma Konseyi (CNR) çalışması.
Sana uygun yağı bul
Erken hasat, günlük sofra, hediye kutusu — üç soruluk eşleştirmeyle sana uygun şişeyi öner.
Eşleştirmeyi dene