Zeytin Amerika'ya nasıl geldi sorusunun cevabı bir gemi, iki büyük küp ve çalınan tek bir dalla başlıyor. Hikâyenin sonunda bir hırsız kiliseden aforoz ediliyor, Lima'nın ortasında da bugün hâlâ ayakta duran bir zeytin korusu var.
1560: Sevilla'dan Peru'ya yüz zeytin çeliği
İspanyollar Amerika'ya vardıklarında yanlarında buğdayı, asmayı ve zeytini de götürdüler. Peru'ya zeytinin gelişini en ayrıntılı anlatan kaynak, 1609'da yayımlanan Comentarios Reales'tir. Yazarı Inca Garcilaso de la Vega, hem İnka hem İspanyol kökenli bir tarihçidir.
Garcilaso'ya göre 1560'ta Antonio de Ribera, Sevilla'dan Peru'ya yüzden fazla zeytin çeliği götürdü. Çelikler, yolculuk boyunca nemli kalsın diye iki büyük küpün içine konmuştu.
Zeytin çeliği nedir?
Çelik, ağaçtan kesilip toprağa dikilen dal parçasıdır. Doğru zamanda ve doğru koşullarda dikildiğinde kök salar ve yeni bir ağaç olur.
Zeytinciler bu yöntemi bir sebeple sever: çekirdekten çıkan ağaç annesine benzemeyebilir. Çelikten çıkan ağaç ise kesildiği ağaçla genetik olarak aynıdır. Yani bir çeşidin tadını ve karakterini korumanın yolu, onu çelikle çoğaltmaktır. Bu konuyu zeytin ağacı nasıl çoğaltılır yazımızda daha ayrıntılı anlattık.
Lima'ya canlı ulaşan üç çelik
Aylarca süren yolculuktan sonra Lima'ya canlı ulaşan yalnızca üç çelikti. Ribera onları duvarlı bir bahçeye dikti. Garcilaso'nun anlattığına göre başlarında gece gündüz yüzden fazla bekçi ve otuz köpek vardı.
O dönemde Peru'da bir zeytin fidanı, bugün bir mücevher ne kadar değerliyse o kadar değerliydi. Garcilaso, misafire üç zeytin ikram etmenin bile büyük bir cömertlik sayıldığını yazar.
Çalınan dal ve aforoz
Bir gece çeliklerden biri kayboldu. Birkaç gün sonra binlerce kilometre güneyde, Şili'de toprağa dikilmişti. Ribera, hırsıza karşı aforoz kararı okuttu.
Garcilaso'ya göre üç yıl sonra dal, gizlice eski yerine geri kondu. Kimin getirdiği hiçbir zaman öğrenilemedi. Zeytin Şili'de Peru'dakinden bile iyi tuttu ve zamanla orada yağ da üretilmeye başlandı.
El Olivar: Lima'nın ortasındaki zeytin korusu
O üç çelikten büyüyen koru bugün Lima'nın San Isidro semtinde, El Olivar adıyla duruyor. Son sayımda 1.674 zeytin ağacı vardı. Koru 1959'da ulusal anıt ilan edildi.
Peru ve Şili'de zeytinciliğin ilk adımları bu çeliklerle atıldı. Akdeniz'den yola çıkan bir dal, okyanusu geçip yeni bir kıtada kök saldı.
Bir dal neden bu kadar değerliydi?
Çünkü bir zeytin çeliği yalnızca bir ağaç değil, bir çeşidin devamıdır. Aynı tat, aynı aroma, aynı karakter. Bizim Attuda'nın eteklerindeki bahçemizde aradığımız da bu: her yıl aynı Trilye zeytini, aynı özen. Ağaçlarımızı tek tek tanıyoruz, hasadı sabah yedide elle yapıyoruz.
Sık sorulan sorular
Zeytin Amerika'ya ne zaman geldi? 16. yüzyılda İspanyollarla geldi. Peru'ya gelişi Garcilaso'nun kaydına göre 1560'tır.
El Olivar nerede? Peru'nun başkenti Lima'da, San Isidro semtindedir ve 1959'dan beri ulusal anıttır.
Zeytin çeliği ile çoğaltılan ağaç annesine benzer mi? Evet. Çelikle çoğaltılan ağaç, kesildiği ağaçla genetik olarak aynıdır.
ATTOLIVE'i tanıyın: Attuda'nın eteklerinden, Trilye çeşidi zeytinden, erken hasat ve soğuk sıkım. Antik Kentin Modern Lezzeti. → attolive.com
Kaynak: Inca Garcilaso de la Vega, Comentarios Reales (1609).
Sana uygun yağı bul
Erken hasat, günlük sofra, hediye kutusu — üç soruluk eşleştirmeyle sana uygun şişeyi öner.
Eşleştirmeyi dene